Batı Azerbaycan ve Doğu Anadolu Ağızlarında Sesbilim Olay ve Yasaları - Sesartımı (Proteza), Sesdüşümü (Eliziya)

Özet

Çağdaş Azerbaycan türkçesindeki fonetik olay ve yasalar, bu yasalar tek Azerbaycan türkçesinde değil, genel türkçede de esas yasalardır. Çağdaş Azerbaycan türkçesindeki sesbilim olayları şunlardır: sesartımı (prostez), seskaybı (elisyon), uyuşma (asimilasyon), sesfarklılığı (disimilasyon), sesyerdeğişimi (metatez). Makalede, Prostez, sesartımından ve Eliziya, ses düşmesi, ses kaybı olayından bahsedilmiştir. Burda da ses artımı-ünlü ve ünsüz artımı: sesin önünde, ortasında ve sonunda. Seskaybı-ünlü ve ünsüz kaybı: sesin önünde, ortasında ve sonunda ünlü ve ünsüz kaybı. Azerbaycan dilinin konuşma tarzına göre, bir kelimede aynı hecede iki ünlü, yahut iki veya daha fazla ünsüz birlikte kullanılmaz. Ünlü ile başlayan bir ek, ünlü ile biten kelimelere eklendiğinde, iki ünlü arasına belirli bir ünsüz eklenir ve d. Bunlar Prostez, sesartımıdır. Kelimelere kelime eklendiğinde veya ekler eklendiğinde seslerden biri düşer. Bir kelimeden bir veya bir kaç sesin düşmesine ses düşmesi denir. Ses düşmesi hem ünlülerde hem de ünsüzlerde gözlemlenir ki buna da Eliziya, ses düşmesi denir. Bundan başka kelimelerde eski türkçenin kullanımı, diğer dillerden alınma kelimeleri de kendi uymuna sağlayarak kullanmıştır. Bunlar Azerbaycan türkesinin genel ana yasası ve olayıdır.