ISSUES REGARDING HADITH METHODOLOGY IN THE CONCLUSION OF TİRMİDHİ'S AL-ILAL AL-SAGHİR: AN EVALUATION OF THE CONCEPTS OF MURSAL, HASAN, AND GHARİB HADITH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21012422Keywords:
Tirmidhi, Hadith, Defects (Ilal), Epilogue/Conclusion (Khatima), Principles (Usul)Abstract
Sözlükte "tamamlamak, bitirmek, sonlandırmak" anlamına gelen hatm (hitâm) fiilinden türetilen hâtime, bilimsel ve edebi eserlerde yazarın ele alınan konuları kapsamlı bir şekilde değerlendirdiği, varılan sonuçları özetlediği ve genel bir çerçeve sunduğu sonuç bölümünü ifade eder. Hadis literatüründe hâtime bölümleri sadece bir kapanış ifadesi değil, aynı zamanda hadis metodolojisiyle ilgili önemli metodolojik değerlendirmeler de içerir. Bu, erken hadis kaynaklarının sadece rivayet derlemeleri olarak değil, hadis metodolojisinin temel ilkelerini yansıtan bilimsel metinler olarak ele alınmasını gerektirir. Bu bağlamda, İmam Tirmizi'nin (ö. 279/892) el-İlelü's-Sağîr adlı eseri , el-Câmi'nin sonundaki küçük bir risale olmasına rağmen, yazıldığı dönem göz önüne alındığında önemli bir bilimsel değere sahiptir. Bu eser, sadece kusur (iltifat) ilmi ile ilgili konuları değil, genel olarak hadis çalışmalarının çeşitli alanlarıyla ilgili metodolojik konuları da ele alması nedeniyle dikkat çekicidir. Bu bağlamda, İlal el-Sağhir, erken dönem hadis metodolojisini yansıtan temel metinlerden biri olarak kabul edilebilir. Bu çalışma, Tirmizi'nin İlal el-Sağhir'inin sonuç bölümünde yer alan hadis metodolojisi konularını incelemeyi amaçlamaktadır . Makale kapsamında, mursal, hasan ve garib hadis kavramları üzerinde sınırlı bir değerlendirme yapılmaktadır; öncelikle Tirmizi'nin konu hakkındaki görüşleri sunulmakta, ardından erken ve geç dönem âlimlerinin konuya yaklaşımları ele alınmaktadır. Bu şekilde, erken dönem metodolojik anlayış ile geç dönem yaklaşımları arasındaki süreklilikleri ve farklılıkları belirlemek amaçlanmaktadır.
Downloads
References
Askalânî, Ebü’l-Fazl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Ahmed b. Hacer. Nuhbetü’l-Fiker fî Mustalahi ehli’l-Eser (thk. Assâm es-Sebâbitî & Ammâd es-Seyyid) [1 Cilt; 1. Basım]. Dâru’l-Hadîs.
Aydınlı, A. (2023). Hadis Istılahları Sözlüğü. M.Ü. İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
Cedî’, Abdullah b. Yûsuf el-. (1424). Tahrîru Ulûmü’l-Hadîs [2 Cilt; 1. Basım]. Müessesetü’r-Reyyân Li’t-Tebâeti ve’n-Neşri ve’t-Tevzî’.
Ebû Zühvi, M. M. (1431). El-Hadîs ve’l-Muhaddisûn. Dâru’l-Fikri’l-Arabiyye.
Ga’rî, H. (1440). Ulûmu’l-Hadîs fî Mukaddimeti ve Havâtimi Kutubu’s-Sünne [Yüksek Lisans Tezi]. Hama Ünüversitesi.
Hadîr, Abdulkerim b. Abdullah b. Abdurrahma. (1426). Tahkîku’r-Rağbe fî Tavzîhu’n-Nühbe (thk. Abdurrahman en-Necdî) [1. Basım]. Mektebetu Dâru’l-Menhec.
Irâkî, Ebü'l-Fadl Abdurrahîm el-Hüseyn b. Abdurrahman Zeynüddîn el-. (1423). Şerhu’t-Tezkira ve’t-Tabsira=el-Fiyyatü’l-Irâkî [2 Cilt; 1. Basım]. Dâru’l-Kutubü’l-İlmiyye.
İstemi, F. (2016). İmam Şafiî’nin Kullandığı Hadis Kavramları (er-Risâle Örneği). Şarkiyat, 8(2), Article 2.
Itr, N. (1401). Menhecü’n-nakd fî ulûmi’l-Hadîs [3. Basım]. Dârü’l-Fikr.
Itr, N. (1420). El-İtticâhâti’l-Âmme li’l-İctihâdî ve mekâneti’l-hadîsi’l-âhâdi’s-sahîhi fîhâ [1. Basım]. Dâru’l-Mektebî lit’Tıbâeti ve’n-Neşr ve’t-Tezî’.
İbn Dakîku’l-Îd, E.-F. T. M. b. A. b. V. el-Kuşeyrî. (ts.). El-İktirâh fî beyâni’l-ıstılâh. Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
İbn Kesîr, E.-F. b. Ö. (t.s.). İhtisâru Ulûmi’l-hadîs [2. Basım]. Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
İbn Receb, Ebü’l-Ferec Zeynüddîn Abdurrahmân b. Ahmed b. Abdirrahmân. (1407). Şerḥu ʿİleli’t-Tirmizî (thk. Hemâm Abdurrahîm Saîd) [2 Cilt; 1. Basım]. Mektebetü’l-Menâr.
İbnü’s-Salâh, (1406). E. A. T. O. b. S. A. b. M. eş-Şehrezûrîel-Ma’rûf bi. Ma’rifetü Envâi Ulümü’l-Hadîs ve Yü’refü bî Mukaddimeti İbnü’s-Salâh [1 Cilt; 1. Basım]. Dârü’l-Fikr.
İbrahim, H. İ. (2018). Tirmizî’nin Süneninde Hadislerin Ta’lîlî Konusundaki Yöntemi. Tokat Gaziosmanpaşa Ünüversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 71(1), 249/264.
İlmiyye, M. C.-M.-. (1433). Ed-Difâ’ ani’s-Sünne [Yüksek Lisans Tezi]. Câmiatü’l-Medînetü’l-İlmiyye.
Karasu, T. (2016). Tirmizinin Kitabul-İleli Özelinde Hadis Metodolojisi: 123 y. [Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. https://kutuphane.isam.org.tr/detayilhtezt.php?navdil=tr&tidno=21345
Karasu, T. (2017). Tirmizî’nin İlelü’s-Sağîr Adlı Eserinin Hadis Usûlü Açısından Değerlendirilmesi. e-Şarkiyat İlmi Araştırmaları Dergisi/Journal of Oriental Scientific Research (JOSR), 975-989. https://doi.org/10.26791/sarkiat.335892
Kâsimî, M. C. (1425). Kavâʿidü’t-taḥdîs min fünûni muṣṭalaḥi’l-ḥadîs (thk. M. Ş. Mustafa) [1. Basım]. Müessetu’r-Risâle.
Koçkuzu, A. O. (t.y.). Kitâbü’l-İlel. TDV İslâm Ansiklopedisi. Geliş tarihi 09 Şubat 2026, gönderen https://islamansiklopedisi.org.tr/kitabul-ilel--tirmizi
Koçyiğit, T. (2013). Hadis Usûlü [13. Basım]. Diyanet Vakfı Yayınları.
Medînetu’l-Âlemiyye, M. C.-. (1433). Addifâ’ Ani’s-Sünneti [1 Cilt; 1. Basım]. Camiatu Medînetu’l-Alemiyya.
Muhammedî, E. Z. A. b. M. b. A. el-. (1426). Eş-Şâz ve’l-Münker ve Ziyâdetu’s-Sika-Muvâzenetu Beyne’l-Mütekaddimîne Ve’l-Müteahhirîn [1 Cilt; 1. Basım]. Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye.
Müslim, E.-H. M. b. el-Haccâc. (1374). El-Câmi’u’s-sahîh [5 Cilt]. Matbatu İsa el-Bâbî el-Halebî.
Müslim, E.-H. M. b. el-Haccâc el-Küşeyrî en-Neysâbûrî. (1412). Sahîhu Müslim [5 Cilt; 1. Basım]. Dâru’l-Kutubü’l-İlmiyye.
Nevevî, E. Z. M. b. Ş. en-. (1347). El-Mecmu’ Şerhu’l-Muhezzeb [9 Cilt; 1. Basım]. İdâretu’t-Tibâati el-Muniriyye.
Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn b. Şeref en-. (1392). el-Minhâc Şerhu Sahîhi Müslim b. El-Haccâc [18 Cilt]. Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-ʿArabî.
Polat, S. (t.y.). Garîb. TDV İslâm Ansiklopedisi. Geliş tarihi 24 Temmuz 2025, gönderen https://islamansiklopedisi.org.tr/garib--hadis
es-Suyûtî, Abdurrahman b. Ebû Bekr Celâlu’d-Dîn (1431). Tedrîbu’r-râvî fî şerḥi taḳrîbi’n-Nevevî (thk. Ebû Kuteybe Nazr Muhammed b. Fâriyâbî,). Dârun Tayyibe.
Şahyar, A. E. (2022). Ârizatü’l-Ahvezî’de Tirmizî’nin el-İlelü’s-Sağîr’ine Talikâtı Kapsamında Ebû Bekir İbnü’l-Arabî’nin Hadîs Usûlüne Dair Görüşleri. Diyanet İlmi Dergi, 58(2), 623-656. https://doi.org/10.61304/did.1107886
Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre b. Mûsâ b. Dahhâk et-. (ts.). El-İlelü’s-Sağîr [1. Basım]. Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-’Arabî.
Zeynuddîn el-ʿIrâḳî, E.-F. ʿAbdirraḥîm b. el-Ḥuseyn b. ʿAbdurraḥmân. (1423/2002). Şerḥu’t-Tabṣıra ve’t-Teẕkira (1-2). Dâru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye. (Original work published as “شرح التبصرة والتذكرة ألفية العراقي”)
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 EUROASIA JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES & HUMANITIES
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
The journal is licensed under a 